Volkskrant 20 juli 2020

Daniela Hooghiemstra

Zonder ‘ik’ ben je nergens.

Terwijl mensen in de 19de eeuw als treintjes over het spoor van sociale en religieuze conventies reden, maakte de collectieve, verzuilde ­moraal na de Tweede Wereldoorlog plaats voor iets nieuws: het streven naar ‘authenticiteit’.

Iedereen die vanaf de tweede helft van de vorige eeuw in het Westen werd geboren, is min of meer doordrongen van zijn individualiteit, ­variërend van het idee dat hij er als persoon mag wezen, tot de gedachte dat hij het centrum van het universum vormt.

In Alles! En wel nu! Een ­geschiedenis van de jaren zestig beschrijft historicus Piet de Rooy een vrij plotselinge ommezwaai die begon met de opheffing van de censuur op het boek Lady Chatterley’s Lover in 1960, de komst van de minirok, de bikini, de uitspraak van modeontwerper Yves Saint Laurent ‘rien n’est plus beau qu’un corps nu’ (‘niets is mooier dan een naakt lichaam’) en de komst van The Beatles. Binnen een paar jaar was de opmars van het individu niet meer te stuiten. Ouderlijke, kerkelijke en ­onderwijzende autoriteiten stonden machteloos. Een nieuwe generatie leefde naar eigen inzicht en vooral intuïtie.

Daarmee won ook het ‘presentisme’ terrein: het idee dat het verleden in het niet viel bij, dan wel ‘fout’ was tegenover het lichtend ­heden. Voor de collectieve herinnering kwam het op de toekomst gerichte, actuele individu in de plaats en raakte algemene kennis ondergeschikt aan het eigen gevoel. ‘Wat vind je er zelf van?’ werd in het ­onderwijs de leidende vraag.

Sindsdien is het op het hier en nu gerichte ‘ik’ alleen maar groter ­geworden. Dankzij technologie kan het zichzelf nu 24 uur per dag, zeven dagen per week uitzenden. Het heeft bovendien marketing trucs geleerd.

Ook het individu is nu een product: Linda de Mol is behalve een vrouw, ook een tijdschrift. Een gouden marketingregel is eenduidigheid. Niet twijfelen, niet nuanceren, níét onderzoeken of het omgekeerde óók waar is; één boodschap graag, en het moet er natuurlijk goed uitzien.

Als het gaat om consumptiegoederen valt die tucht te verdragen – je hóéft geen Miele – maar voor menselijke verhoudingen is zij funest. Streven naar authenticiteit ­ontaardt erdoor in narcisme en vrijheidsdrang in terreur.


hacked from here with apologies.